شبكه جاده هاي جنگلي

 

عرصه جنگل خواه طبيعي، خواه حفاظتي يا اقتصادي ( توليدي صنعتي ) نمي توانند حفظ و بهره برداري شوند و همچنين به صورت واحدهاي اقتصادي با توليد مستمر و دائم اداره شوند مگر اينکه طبق شرايط منطقه براي آن منطقه شبکه مناسب و کافي طراحي و ساخته گردد پس دراين حالت است که اجراي طرح و توليد پايدار براي آن منطقه جنگلي درصورتيکه باقي شرايط فراهم باشد امکان پذير است.

از جمله مهمترين امکانات و پايه هاي اساسي اموربهره برداري پيش بيني و ايجاد يک شبکه از جاده هاي جنگلي با تراکم کافي است که هماهنگ با طرح و برنامه هاي کلي منظور گرديده باشد، تراکم اين شبکه جاده براي شرايط ايران و جنگلهاي شمال ( بسته به مرغوبيت جنگل ) حدود 15 الي 20 متر جاده اصلي ( زيرسازي و روسازي شده ) و حدود 20 الي 25 متر جاده هاي فرعي کاميون رو برآورد مي شود براساس بعضي برآوردها در صورت اجراي اصولي امور در جنگلهاي شمال کشور هزينه اين مقدار جاده حداکثر در همان دهساله اول ازمحل درآمدهاي بهره برداري قابل استهلاک مي باشد (درشرايط متوسط جنگلي ازنظرمرغوبيت وموجوديت چوب).

هدف از جاده سازي در جنگل استفاده معقولانه از توليدات جنگل است يعني توليدات جنگل را با کمترين هزينه به بهترين نحو ممکن ازجنگل خارج کنيم.

جاده داراي فوايدو محاسني است که از جمله مي توان اينکه با ساختن جاده ارتباط دائم و هميشگي در تمام قسمتهاي جنگل را ايجاد نمود و از طرفي جاده داراي محاسن ديگر غير از وسيله ارتباطي نيز است ازجمله اينکه به عنوان آتش بر نيز عمل مي کند. ساخت جاده باعث کاهش هزينه ها مي شود وهمچنين انجام عمليات پرورشي را درجنگل آسان تر و امکان پذير مي سازد و در نتيجه باعث پايداري بيشتر جنگل مي شود و به سازماندهي جنگل نيز کمک مي کند و باعث ايجاد يک جريان مداوم و مطمئن مواد اوليه جنگل را به طرف بازار برقرار مي کند و... البته ساخت جاده نيز هزينه هايي را به همراه دارد ازجمله هزينه هاي ساخت و نگهداري جاده وهمچنين تأثيراتي که در پايداري جنگل و درچشم انداز land scape  و همچنين در حيات وحش جنگل دارد که ما بايد دقت نماييم که بين اين هزينه ها و ميزان جاده ها يک تعادلي برقرارشود و ميزان آن متناسب با نيازهاي کاري باشد که ما انجام  مي دهيم و طوري باشد که ايجاد جاده به پايداري وثبات جنگل آسيب نرساند و اکوسيستم جنگل را با خطر مواجه نسازد بلکه بايد طوري باشد که همان طور که در بالا گفتيم به پايداري جنگل نيز کمک کند و به چشم انداز منطقه نيز آسيب نرساند و طوري باشد که چشم انداز منطقه حفظ شود.

راههاي جنگلي همچنين باعث ارتباط و دستيابي سريع به کليه عرصه هاي جنگلي شد و نقل و انتقال فرآورده ها را به خارج جنگل آسانتر مي کنند و همچنين اساس تقسيم بندي و تنظيم جنگل به سري و پارسل ها مي باشند.

مراحل جوانه زنی بذر

مقدمه

جوانه زنی عبارتست از خروج ریشه‌چه از بذر که با عمل پاره کردن پوسته بذر و تحت تاثیر عوامل محیطی و عوامل داخلی بذر صورت می‌گیرد. جوانه زنی یکی از مراحل رویشی بذر است. علاوه بر مرحله جوانه زنی ، مرحله دیگری هم در رشد گیاه داریم که مرحله سبز شدن می‌باشد. این مرحله را نباید با مرحله جوانه زنی اشتباه گرفت. مرحله سبز شدن ، خروج گیاهچه از سطح خاک و قرار گرفتن برگهای اولیه در مقابل تابش نور می‌باشد.

الگوهای جوانه زنی

جوانه زنی بدون زمینی یا بدون خاکی

این حالت که در اکثر بذرهای گیاهان دولپه‌ای و حبوبات دیده می‌شود، وضعیتی را شامل می‌شود که در آن محور زیر لپه در ابتدا شروع به رشد می‌کند. با رشد محور زیر لپه ، بخش اندوخته‌ای بذر یا لپه‌ها با یک حالت عصایی شکل یا خمیده شروع به خارج شدن از خاک می‌کنند. در این حالت جوانه انتهایی در داخل لپه‌ها محفوظ می‌باشند. لپه‌ها پس از خروج از خاک ، پوسته خود را از دست داده و متعاقبا دو برگ اولیه ظاهر می‌شود. پس از این مرحله محور بالایی لپه شروع به رشد می‌کند. پس از این مرحله هم برگهای اصلی گیاه ظاهر شده و گیاه در مجاورت نور به اعمال حیاتی خود ادامه می‌دهد.

جوانه زنی درون زمین یا درون خاکی

این وضعیت که در اکثر گیاهان تک لپه‌ای ، بویژه غلات و در برخی حبوبات مانند نخود دیده می‌شود که در آن پس از عمل جوانه زنی محور بالایی لپه شروع به رشد می‌کند. محور بالایی لپه به حالت نیزه مانند خاک را شکافته و از خاک خارج می‌شود. با برخورد نور به محور بالایی لپه ، رشد آن متوقف شده و برگهای اولیه در مقابل نور قرار می‌گیرند. در این نوع جوانه زنی ، اندوخته بذری یا لپه از خاک خارج نمی‌شود.

مراحل جوانه زنی

بیدار شدن یا فعال شدن بذر

در این مرحله ابتدا جذب آب صورت می‌گیرد که موجب نرم شدن پوسته و مرطوب شدن پروتوپلاست می‌شود و در نهایت سبب شکسته شدن پوسته بذر می‌شود. بلافاصله بعد از آبگیری ، ساخته شدن آنزیمها صورت می‌گیرد.

رشد طولی

به دنبال مرحله بیدار شدن بذر ، رشد طولی سلولها آغاز می‌شود. ابتدا ریشه چه که در پایین محور جنینی قرار دارد شروع به رشد می‌کند. خروج ریشه چه از بذر نخستین شاهد جوانه زنی است. ریشه‌های جانبی بلافاصله ظاهر می‌شوند. ریشه‌های جنینی که از ریشه چه تشکیل می‌شوند، بعد از تشکیل شدن رشد و نمو کرده و در عمق خاک نفوذ می‌کنند. بعد از رشد ریشه چه ، ساقه‌چه که در بالای محور جنینی قرار دارد، شروع به رشد می‌کند. در واقع ساقه چه نقطه‌ای است که ساقه از آن خارج می‌شود.

عوامل موثر در جوانه زنی

جوانه زنی نیز همانند سایر فعالیتهای حیاتی تحت تاثیر عوامل محیطی و عوامل داخلی قرار می‌گیرد. عوامل داخلی شامل مسائل مربوط به رسیدگی بذر ، انرژی بذر ، پوسته‌های بذر ، وجود مواد بازدارنده یا محرک خواهد بود. عوامل خارجی یا محیطی شامل چهار فاکتور رطوبت ، تهویه ، دما و نور می‌باشد.

رطوبت

به منظور فعال شدن آنزیمها ، هورمونها و نیز تجزیه مواد غذایی و نیز ایجاد تحرک در مواد اندوخته‌ای بذر ، وجود آب در محیط جوانه زنی بذر ضروری است. باید توجه نمود که جذب آب به صورت یک فرآیند فیزیکی انجام می‌گیرد و ربطی به زنده بودن بذر ندارد.

تهویه

به منظور تجزیه مواد غذایی و اکسیداسیون آنها نیاز به اکسیژن و انرژی وجود دارد. در مرحله جوانه زنی ، تنفس شدیدا افزایش پیدا می‌کند. بطوری که در پاره‌ای از موارد می‌توان با اندازه گیری میزان تنفس پی به فعالیت حیاتی و جوانه زنی بذر برد. نفوذ پذیری پوسته بذر به اکسیژن پس از جذب آب انجام می‌شود. بنابر این پیش از نفوذ پذیر شدن پوسته بذر فعالیتهای حیاتی در نتیجه تنفس بی هوازی انجام می‌شود. پس از نفوذ پذیر شدن پوسته بذر به اکسیژن ، تنفس بی‌هوازی خاتمه یافته و تبدیل به تنفس هوازی می‌شود.

درجه حرارت

شاید درجه حرارت ، بیش از دو عامل بالا بر فرآیند جوانه زنی موثر باشد. چرا که دو فرآیند رطوبت و تهویه تحت تاثیر درجه حرارت قرار دارند. مطلوبترین درجه حرارت برای جوانه زنی بذور گیاهان سرد سیری بین 20 - 15 درجه سانتیگراد و برای جوانه زنی بذور گیاهان گرمسیری بین 30 - 20 درجه سانتیگراد است.

نور

بذور ریز نسبت به بذور درشت در جوانه زدن حساسیت بیشتری دارند. چون بذور ریز ، اندوخته‌اشان کم است. بعضی از بذور در مقابل نور جوانه می‌زنند و برعکس بعضی از بذور در تاریکی قادر به جوانه زنی هستند. بیشترین میزان جوانه زنی در نور قرمز صورت می‌گیرد. نور آبی و نور مادون قرمز موجب کاهش جوانه زنی می‌شود.

ارتباط با سایر علوم

• مورفولوژی گیاهی: از ابتدای تشکیل سلول تخم گیاه تا بوجود آمدن شکل گیاه بررسی می‌شود.
  
  
• آناتومی: ساختمان داخلی بذر را مورد مطالعه قرار می‌دهد.
  
  
• فیزیولوژی گیاهی: نحوه کار و فعالیت بذر از سطح اندامکهای درون سلول تا بافتها ، اندامها و خود گیاه بوجود آمده از بذر مطالعه می‌شود.
  
  
• ژنتیک گیاهی: چگونگی انتقال صفات وراثتی و عوامل انتقال دهنده و ساختار شیمیایی این عوامل را در بذر جوانه زده بررسی می‌کند.

بازیافت چیست؟

بازیافت به معنی استفاده از مواد مصرف شده برای تولید و ساخت مجدد همان کالا یا کالای قابل استفاده دیگر است، مثل ساخت کاغذ تازه از کاغذهای باطله و غیر قابل استفاده.

● فوائد بازیافت چیست؟

بازیافت زباله ها سه فایده مهم برای محیط زیست دارد. ما به کمک بازیافت زباله در مصرف منابع طبیعی صرفه جویی کرده ایم زیرا به جای استفاده از مواد خام برای تولید محصولات نو، از مواد بازیافتی استفاده می کنیم.

از دیگر فوائد بازیافت، صرفه جویی در مصرف انرژی است. البته برای بازیافت مواد زاید هم نیاز به مقداری انرژی است اما انرژی لازم برای بازیافت زباله خیلی کمتر از انرژی مورد نیاز برای تولید محصولات جدید از مواد خام است. برای مثال ساختن آلومینیوم از آلومینیوم بازیافت شده ۹۰ درصد انرژی کمتر از ساختن آن از سنگ معدن نیاز دارد. سومین فایده بازیافت نیاز به فضای کمتر برای دفن زباله هاست.

● چه موادی را و چگونه می توان بازیافت کرد؟

در گام اول برای بازیافت زباله ها باید مواد قابل تجزیه مثل پسمانده های آشپزخانه و مواد غذایی را از سایر زباله ها جدا کرده و سعی شود فقط این مواد را در کیسه زباله ریخته و به رفتگر تحویل داد. این مواد را به نوعی کود به نام کمپوست تبدیل می کنند و برای اصلاح خاک و جبران مواد غذایی از دست رفته از آن استفاده می کنند.

در مرحله بعد باید مواد قابل بازیافت را از زباله ها جدا کنیم. شیشه، کاغذ، پلاستیک و انواع فلزات از بهترین مواد برای بازیافت هستند.

● بازیافت

▪ بازیافت مواد، جلوگیری از اتلاف سرمایه های ملی.

▪ انرژی صرفه جویی شده حاصل از بازیافت یک قوطی آلومینیومی، یک تلویزیون را برای سه ساعت روشن نگه خواهد داشت.

▪ آلومینیوم را می توان بارها ذوب کرد و به قوطی یا ظرف جدید تبدیل نمود.

▪ بازیـافت هر تـن کاغذ باطله، ماهانه از تخریب ۹۰ هـزار هکتار جنگل، مصرف ۱۲میلیون لیتر آب و ۱۲۰ هزار کیلووات برق می کاهد.

▪ به کمک بازیافت کاغذهای موجود در زباله ها، ماهیانه در آمدی بالغ بر۲۰ میلیارد ریال به دست خواهد آمد.

▪ بازیافت آلـومینیوم، آلودگیـهای زیست محیـطی ناشی از فرآیند تولید این فلز را ۹۵ درصد کاهش می دهد.

▪ برای تهیه شیشه از شیشه بازیافت شده ۵۰ درصد آلودگی آب و ۲۰درصد آلودگی هوا را کاهش می دهد.

▪ بازیافت کاغذ، منابع اقتصادی، عدم وابستگی در جهت ورود خمیر کاغذ، کاهش آلودگی، جلوگیری از قطع درختان و کاهش تولید زباله را به دنبال خواهد داشت.

▪ انرژی لازم، برای تولید یک کیلوگرم لاستیک نو، سه برابر انرژی مورد نیاز برای تولید یک کیلوگرم لاستیک بازیافتی است.

▪ ورقه های آلومینیومی بشقاب پیتزا و شیرینی قابل بازیـافت اند، آنها را داخـل سطل زباله نیندازیم.

▪ به کمک بازیافت کاغذ، می توانیم از قطع شدن درختان زیادی جلوگیری کنیم.

▪ بازیافت هر تن کاغذ، می تواند زمینه اشتغال برای ۵ نفر را فراهم کند

▪ به کمک بازیافت، مساحت کمتری از بیابانها و مراتع کشور به زباله دانی تبدیل می شود.

▪ به کمک بازیافت کاغذ، میزان انرژی مورد نیاز به یک چهارم و آب مورد نیاز به یک صدم کاهش می یابد.

▪ اصلاح الگوی مصرف و بازیافت بهداشتی زباله، دو اصل مهم برای کاهش آلودگی محیط زیست.

▪ برای تهیه هر تن کاغذ از چوب ۴۴۰ هزار لیتر آب مصرف می شود در حالی که برای تهیه آن از کاغذ باطله، ۱۸۰۰ لیتر آب کافی است.

▪ تهیه کاغذ از کاغذهای بازیافتی، ۳۰ تا ۵۵ درصد انرژی کمتری نیاز دارد و ۹۵ درصد آلودگی کمتری ایجاد می کند.

▪ به کمک بازیافت ۲۵ درصد از کاغذهای موجود در زباله های شهری، می توان سالانه از قطع یک میلیون و هفتصد هزار درخت جلوگیری کرد.

▪ صرفه جویی در مصرف مواد اولیه و انرژی و نیز کاهش ورود مواد آینده به محیط زیست از فوائد بازیافت است.

▪ با کاهش مصرف منابع طبیعی و بازیافت زباله، عمر تنها زیستگاه بشر « زمین » را طولانی تر کنیم.

▪ کیسه های نایلونی و پلاستیکی تجزیه پذیر نیستند، از مصرف بی رویه آنهاخودداری کنیم.

▪ بازیافت فرصتی برای محیط زیست و منابع &#۶۱۴۷۲;&#۶۱۴۷۲;محدود آن.

▪ بازیافت گامی حیاتی برای حفاظت از منابع طبیعی و محیط زیست.

▪ بازیافت گامی سبز در جهت توسعه پایدار.

▪ مشکل کمبود کاغذ در کشورهای در حال توسعه بزرگترین

▪ مشکل برای ادامه تحصیل است. به کمک بازیافت،

▪ کشورمان را در حل این معضل یاری کنیم.

۱) بازیافت کاغذ 

برای تهیه هر تن کاغذ نیاز به قطع ۱۷ اصله درخت است. بنابراین اگر هر شخص کاغذهای باطله اش را در طول یک سال جمع کند معادل ۵/۱ اصله درخت است و اگر همه ما ایرانیان این کار را انجام دهیم از قطع ۱۰۰ میلیون درخت در طول یک سال جلوگیری کرده ایم.

برای تهیه مصرف سالانه دستمال کاغذی هر خانواده ایرانی نیاز به قطع ۵/۱ اصله درخت می باشد.

استفاده از کاغذ بازیافت شده به جای تهیه آن از چوب درختان، موجب کاهش آلودگی هوا به میزان ۷۴ درصد، کاهش آلودگی آب به میزان ۳۵ درصد و کاهش مصرف آب به میزان ۵۸ درصد خواهد شد به همین دلیل ۵۰ درصد کاغذ تولید شده در کشورهای توسعه یافته از کاغذهای بازیافتی است.

بنابراین بازیافت کاغذ علاوه بر منافع اقتصادی، موجب عدم وابستگی در جهت ورود خمیر کاغذ، کاهش آلودگی، ممانعت از قطع درختان و کمک به سیستم جمع آوری و دفن زباله های تولیدی می شود. پس چه خوب است:

روزنامه ها و کاغذهای باطله و دفترچه های تمام شده بچه ها را هرگز دور نریزیم، آنها را از سایر زباله ها جدا کرده و به مأموران بازیافت تحویل دهیم. اشیایی مثل پاکتها و پوشه ها را دورنریزیم تا در مواقع لزوم از آنها استفاده کنیم

۲) بازیافت پلاستیکها

ـ پلاستیک ها از نفت که منبعی غیر قابل تجدیدند تهیه می شوند ولی به علت غیر قابل تجزیه بودن، از زباله های پایدار و آلوده کننده محیط زیست به شمار می آیند.

ـ کیسه های نایلونی و پلاستیک به طور متوسط ۵۰۰ تا ۷۰۰ سال در طبیعت باقی می مانند.

ـ ۳۰ درصد از پلاستیکهای تولید شده در بسته بندی به کار می روند. بنابراین با جلوگیری از بسته بندیهای زائد می توان به مقدار زیادی از حجم زباله ها کاست.

ـ استفاده از بسته بندیهای قابل بازگشت و یا ساکهای پارچه ای به هنگام خرید، از راههای مؤثر در جهت کاهش میزان ورود زباله ها به طبیعت است.

ـ به منظور کاهش حجم زباله ها می توان از کیسه های پلاستیک خشک و غیر آلوده چندین بار استفاده کرد و در پایان هم، از آنها برای جمع آوری زباله ها، استفاده نمود.

ـ به همراه داشتن لیوان شخصی به جای استفاده از لیوان یک بار مصرف و به کار بردن ظروف قابل شستشو به جای ظروف یک بار مصرف در مراسم و مهمانی ها، از دیگر راههای کاهش ورود زباله های پلاستیکی به محیط زیست است.

۳) بازیافت شیشه

ـ بطری شیشه ای که امروز دور انداخته می شود تا ۱۰۰۰ سال دیگر هم به صورت زباله در روی زمین قرار دارد.

ـ برای تولید شیشه باید مقدار زیادی شن و ماسه از زمین استخراج شود که این کار مستلزم صرف مقدار زیادی انرژی و آب است.

ـ انرژی لازم برای تولید هر کیلوگرم شیشه حدود ۴۲۰۰ کیلو کالری است.

ـ تهیه شیشه از شیشه بازیافت شده نسبت به تهیه آن از مواد اولیه، آلودگی آبها را به میزان ۵۰ درصد آلودگی آب و تا ۲۰ درصد آلودگی هوا را کاهش می دهد.

ـ ذوب هر تن شیشه منجر به صرفه جویی ۱۰۰ تن نفت می شود.

ـ جدا کردن انواع ظروف شیشه ای شکسته یا شیشه های مربا، سس و غیره در منزل جهت بازیافت آنها، گام بزرگی در جهت بازیافت شیشه هاست.

ـ به هنگام جمع آوری شیشه ها، بهتر است درپوش های پلاستیکی و فلزی بطریهای شیشه ای را جدا کرده و آنها را بر حسب رنگ تفکیک کرد.

● زباله های خطرناک:

بعضی از زباله های تولید شده در خانه ها از مواد بسیار خطرناک به شمار می آبندو مانند باطریهای مختلف، لامپهای مهتابی و جیوه ای، لوازم الکترونیکی و ... . این وسایل دارای مواد خطرناکی هستند که سلامت ما و محیط زیست را تهدید می کنند.

بنابراین :

ـ چه خوب است از لوازم خانگی یا اسباب بازیهای باطری دار را کمتر استفاده کنیم. ساعتهای اتوماتیک بهتر از ساعتهایی است که با باطری کار می کنند.

ـ از قرار دادن لامپهای جیوه ای و مهتابی و یا لامپهای سوخته در محلی که احتمال شکستن آنها وجود دارد خودداری کنیم.

درخت انجیلی

درخت انجیلی با نام علمی (Parrotia persica) که معروف به درخت آهن یا چوب آهن (Iron tree ، Iron wood) است ، از خانواده ی (Hamamelidaceae) بوده .

نام علمی جنس انجیلی به افتخار گیاه شناس فرانسوی Parrot  نامگذاری شده است .

درخت انجیلی در جنگل های شمال از سواحل آستارا تا گلی داغی گرگان انتشار دارد و از جلگه های ساحلی دریای خزر تا ارتفاعات میان بند امتداد می یابد و همچنین تا ارتفاع 1400 متر از سطح دریای آزلد در منطقه کلاردشت دیده می شود .

انجیلی درختی است زیبا با قامتی بلند ، دارای تنه ای با فرو رفتدگی ها و برجستگی های زیاد ، ساقه های آن نیز به یکدیگر جوش خورده و تنه درخت را نامنظم می سازد که خود باعث زیبایی بیشتر این درخت شده ، رنگ ساقه ای جوان خاکستری است ولی در درختان کهن برنگ تیره در می آید .

دو روی برگ در جوانی خزی است و با تارها و کرک های ستاره ای شکل پوشیده شده و به رنگ خاکستری در می آید ، به طور کلی برگ انجیلی در پاییز تغییر رنگ یافته و به رنگ متنوع حنایی ، سرخ ، ارغوانی ، جگری و رنگ های مشابه آنها ظاهر می گردد و زینت بخش جنگل های شمال کشور در فصل پاییز است .

درخت انجیلی تولید جست های ریشه جوش و تنه جوش می نمایند ، که در جنگل های شمال کشور به صورت دانه زاد و شاخه زاد دیده می شود .

انجیلی درختی است ناسوز در برابر آتش و در شمال کشور چوب این درخت بیشتر برای تهیه ذغال و مصارف تونلی استفاده می گردد.

به علت سختی چوب درخت انجیلی ، این درخت را در زبان های خارجی چوب آهن می نامند ، از نظر دارویی نیز برگ های درخت انجیلی دارای انواع تانن ها بوده و به عنوان قابض و تنگ کننده مجاری عروق به کار می رود .

منبع : جنگل ها ، درختان و درختچه های ایران ، تالیف دکتر حبیب اله ثابتی

جنگل های شمال کشور و روند تخریب آنها

طبق گزارش FAO در سال 1960 میلا دی، سطح جنگل های شمال 6/3 میلیون هکتار بوده است. عکس های هوایی انجام شده در سال 1337، مساحت جنگل های شمال را 4/3 میلیون هکتار نشان داده است. آ ماربرداری سال 5-1364 از جنگل های خزری، کل این جنگل ها را 9/1 میلیون هکتار تعیین کرده که تنها 22 درصد آن از جنگل انبوه با بیش از 350 متر مکعب چوب در هکتار پوشیده شده است. بررسی های بیشتر نشان می دهد که تا یک قرن پیش این جنگل ها عمدتا بکر و دست نخورده بوده است. تازه ترین آمارها درباره وضعیت جنگل های شمال که توسط سازمان حفاظت محیط زیست انتشار یافته است (فروردین 1383) نشان می دهد که مساحت جنگل های شمال در طول دو دهه گذشته 17 درصد کاهش یافته است. در این مدت استان های گلستان با 27 درصد، گیلا ن 22 درصد و مازندران با 21 درصد کاهش جنگل روبه رو بوده است. بنابر اعلا م سازمان حفاظت محیط زیست، عدم توجه به ارزش های زیست محیطی و تنوع زیستی، عدم ساماندهی صحیح مراکز جمعیت و مشاغل داخل و حاشیه جنگل، بهره برداری های مجاز ولی بی رویه، غیراصولی و کم زمان، بهره برداری های غیرمجاز و قاچاق، نبود هماهنگی و نظارت کافی در مدیریت و بهره برداری خارج از ضوابط زیست محیطی از معادن داخل جنگل ، جاده سازی بدون رعایت ملا حظات زیست محیطی (بیش از 6 هزار کیلومتر)، واگذاری های بدون برنامه در داخل جنگل و تغییر کاربری اراضی جنگلی به دلیل بورس بازی و تبدیل ۱۰ هکتاری های حاشیه ی دریای خزر به شهرک و ... از عوامل کاهش مساحت جنگل های کشور است. بوبک در سال 1330 برآورد کرده است که در مناطق پست کناره های دریای خزر، فقط ربع مساحت اولیه حفظ شده است. براساس نظریه وی، در آن زمان در مناطق مرتفع کناره ای دریای مازندران که یک چهارم از جنگل های بکر را تشکیل می داده است، یک چهارم تخریب و یک دوم کاملا از بین رفته است. امروزه از جنگل هایی که روزگارانی جلگه های گیلا ن و طوالش به وسعت 360 هزار هکتار را می پوشانده، اثری بر جای نمانده است و از جنگل های جلگه ای مازندران به جز مساحت اندکی که به صورت ذخیره گاه جنگلی، پارک جنگلی و اثر طبیعی ملی اداره می شود، بقیه تماما از بین رفته و به اراضی مزروعی، ساختمان ها و تاسیسات مسکونی و صنعتی و ... تبدیل شده است. جنگل های کوهستانی این مناطق نیز اکنون تحت شدیدترین فشارهای تخریبی قرار دارد. آمارهای سازمان جنگل ها و مراتع(65-64) حاکی از آن است که دام های محدوده جنگلی شمال کشور به حدود 797/5 هزار واحد دامی بالغ می شود و این در حالی است که بیش از 437 هزار هکتار اراضی کشاورزی، حاصل از قطع درخت در دل جنگل وجود دارد و سالا نه بیش از 77 هزار هکتار دیگر تحت آیش است و مهم تر آنکه میزان مصرف چوب برای هیزم حدود 000/876/2 مترمکعب و برای ساختن اصطبل بیش از 84 هزار متر مکعب است

جنگلدری پایدار

در سال 1992 پس از کنفرانس زمین در اجلاس ریو دو مفهوم جنگلداری پایدار و مدیریت اکوسیستمی به طور موازی مورد توجه و بحث سازمانها ، کنوانسیون ها و محافل مربوط به جنگلداری قرار گرفتند .
مدیریت جنگلداری پایدار ریشه خود را در جنگلداری کلاسیک دارد و توسط بعضی از سازمان های بین المللی از قبیل فائو مورد حمایت و ترویج قرار گرفته است ، در حالی که مدیریت اکوسیستمی توسط کنوانسیون حفظ تنوع زیستی (CBD) به عنوان یک چارچوب مورد قبول واقع شده است .
جنگل و جنگلداری تاریخچه دیرینه در ایران دارد . سطح جنگلهای ایران حدود 5/7 درصد سطح کشور را پوشش می دهد و عمدتا" در ناحیه خزری و زاگرس قرار دارد و نواحی محدود در نوار ساحلی جنوب و در مرکز ایران نیز یافت می شود .

جنگلدری پایدار
سابقه تاریخی جنگلداری پایدار در واحد سطح بیش از دو قرن است . جنگلداری پایدار در واحد سطح بر دو اصل برداشت مستمر و دائمی و برداشت اقتصادی استوار است .
کارشناسان و مدیران جنگلداری پس از سالها تجربه دریافتند که اگر چه ممکن است در یک طرح جنگلداری به جنگلداری پایدار دست یافت ولی در سطح ملی به علت افزایش تقاضا برای تولیدات کشاورزی و توسعه صنعت جنگلداری به مخاطره افتاده است .
جنگلداری پایدار در سطح ملی رویکردی است که اهداف اقتصادی ، اجتماعی، زیست محیطی و فرهنگی مدیریت جنگل را با اصول جنگل هماهنگ می کند . بر طبق« اصول جنگل» منابع و اراضی جنگلی برای تامین نیازهای  اجنماعی، اقتصادی ، اکولوژیکی ، فرهنگی ومعنوی به صورت پایدار برای نسلهای فعلی و آینده مدیریت شوند .
این نیازها در زمینه تولیدات چوبی ، غیر چوبی ، آب ، غذا ، گیاهان دارویی ، شغل ، تفرج و زیستگاه برای حیات وحش هستند .
همچنین جنگلداری پایدار در سطح ملی باید اقداماتی در زمینه حفظ سلامتی جنگلها در برابر آلودگی هوا ، آفات و امراض را انجام دهد . نتیجه تلاش سازمانهای بین المللی مانند برنامه محیط زیست سازمان ملل و فائو در سالهای  اخیر منجر به تغییر در سیاست و قوانین جنگل ، تحول در ساختارتشکیلات بخش جنگلداری ، تهیه راهبرد جنگلداری و حفاظت جنگلها در کشورهای مختلف شده است .
در سطح جهانی هم انواع کنوانسیونهای مرتبط با مسائل جنگلداری تشکیل شده است . ولی باید توجه کرد که جنگلداری پایدار با موانع و مشکلات فراوانی از قبیل کمبود همکاری بین کشورها و جامعه بین المللی ، منابع مالی ، انتقال تکنولوژی مناسب محیط زیست ، عدم گسترش مشارکت ، تقسیم عادلانه در آمدهای جنگل و در نهایت فقر و نا برابری رو به روست .
تاکنون برای اجرای برنامه عملی جنگلداری پایدار اقدامات زیادی در سطح ملی و بین الملللی صورت گرفته است  که تهیه برنامه ملی جنگل ، توسعه یکپارچه و تلفیقی کوهستانها ، آبخیزداری مشارکتی و جامع ، احیاء جنگلهای مخروبه ، ممیزی و گواهی جنگل و مدیریت جامع آفات و امراض جنگلی مهمترین این اقدامات است .

اصول جنگلداری نزدیک به طبیعت

اساس و پایه تولید در جنگل خاک آن است، از این رو باید نسبت به حفظ و حاصلخیزی خاک و در صورت نیاز در تقویت آن اقدام کرد . به همین جهت درجنگلداری باید از تخریب خاک به صور لغزش و رانش ، فرسایش ، آبشویی عناصر و کوبیدگی خاک جلوگیری کرد .
بایداز قطع یکسره وسیع ، استفاده از ماشین آلات سنگین بهره برداری و حمل و نقل ویژه در زمین های حساس به رانش خودداری کند .
باید استقرار تجدید حیات در حد مورد نیاز قرار گیرد به طوری که از نظر اکولوژیکی روند تعادل انرژی به حداکثر برسد .
خوشبختانه جنگلهای خزری شمال کشور ، به دلیل عدم قطع یکسره و در سطوح گسترده فقط در جنگلهای مخروبه و با هدف تسریع در احیاء و برهم زدن اکوسیستمهای آن ، از ظرفیتهای بسیار بالایی برخوردار است ولی حاصلخیزی خاک جنگلهای زاگرس در غرب کشور به دلیل حاد بودن مسائل اجتماعی ، اقتصادی و دامدار ی سنتی و فرسایش  شدید خاک با آسیبهای جدی مواجه شده است .
در مدیریت جنگلداری متناسب با گونه ها و ساختار توده ها و رویشگاه باید ظرفیت خاصی برای تنوع گونه ای و کمیت و کیفیت جنگل قائل شد . به طوری که در رویشگاهی گونه راش از رشد بالایی برخوردار است ولی رویشگاه دیگر ممکن است برای بلوط و یا توسکا بیشتر مناسب باشد .
بر این اساس بر طبق روش مدیریت اکوسیستمی در جنگلداری تاکید برای پایداری بلند مدت منابع ، حفظ و تقویت تنوع زیستی ، تلفیق سیستم های اقتصادی ، اکولوژیکی در برنامه ریزی باید مورد توجه قرار گیرد تا این منابع به صورت پایدار برای نسلهای آینده باقی بماند .

فوايد و ارزش درختان

ايده چنين فكري از سئوال يك دانش آموز از كارشناس ارتباطات پروژه احياء تالاب گوركا نگ شروع شد. ميشل براي يك درخت ارزش يك دلار براي توليد هر روز اكسيژن آن در نظر گرفت.

بنابراين يك درخت در هر سال به ارزش 365 دلار، اكسيژن توليد مي كند كه براي يك درخت 100 ساله حدود 500/36 دلار معادل 37 ميليون تومان مي باشد. پس از تماسهاي مكرر با افرادي چون پروفسور آفلر از دانشگاه نيوكاسل و بخش ايالتي جنگل ايالت NSW و مطالعات كتابخانه اي نتايج جالبي بدست آمد.

ارزش درختي چون سدر قرمز از لحاظ توليد اكسيژن در هر سال 120 ميليون تومان خواهد بود دلايل به شرح زير است:

هم اكنون قيمت تجاري جهاني اكسيژن به حجم 9/7 ليتر معادل (9 كيلوگرم) برابر با 54 دلار است كه در نتيجه هر 5 مول از اكسيژن معادل 1 دلار يا 1000 تومان قيمت خواهد داشت.

هر مترمربع از برگ درختان در روز 5 مول اكسيژن توليد مي كند كه حدوداً نصف اين مقدار را به مصرف خود مي رساند. بنابراين توليد خالص يك درخت در هر مترمربع از برگهاي خود 5/2 مول است . برابر يك مطالعه سطح برگ درختان مناطق استوائي 8 برابر حجم تاج آن درخت است. اندازه تاج يك درخت 5 ساله سدر قرمز در حدود 7 مترمربع است.

در نتيجه : هر درخت سدر قرمز مول 140= 7× 8× 5/2 معادل 28 دلار در روز و 10000 هزار دلار برابر با 10 ميليون تومان توليد اكسيژن خواهد داشت.

يك درخت بيست ساله سدر قرمز داراي يك تاج 800 مترمربعي است كه در هر روز 1600 مول اكسيژن خالص توليد مي كند ، كه در حدود 120 ميليون تومان در هر سال ارزش اكسيژن توليدي است.

با اين حال يك درخت 50 ساله ارزشي معادل 6 ميليون دلار برابر با 6 ميليارد تومان خواهد داشت. ارزيابي فوق با احتساب 10 ساعت آفتابي براي يك روز و ميزان مناسبي از آب،‌نور، حرارت و مواد غذائي محاسبه شده است و در شرايط متفاوت اقليمي تغيير پذير است.

اين محاسبه نشان مي دهد كه اگر قرار بود ما براي اكسيژن پولي پرداخت كنيم در چه دردسر بزرگ اقتصادي مي افتاديم. اين تنها بخش كوچكي از توليدات درختان و اكوسيستمهاي جنگلي است اما درختان ارزشهاي اقتصادي ديگر نيز دارند.

- آنها براي ما آب توليد مي كنند و سطح شوري خاك را پايين نگه مي دارند كه توانائي خاك را براي رويش گياهان ديگر بهبود مي بخشند.

- آنها به عنوان ذخيره گاه كربن عمل مي كنند. حجم قابل ملاحظه اي از دي اكسيد كربن توسط درختان مصرف مي شود و سطح گازهاي گلخانه اي در اتمسفر كاهش مي يابد.

-  آنها لوازم و مواد مورد نياز ساختمان ها و ساير تجهيزات را براي ما فراهم مي آورند.

داشتم با خود فكرمي كردم كه چنين منبع بي نظيري چگونه بايد حفاظت شود. هم اكنون قرار است چندين هزار اصله از درختان بي نظير كنار در آبگيري سد گتوند در استان خوزستان در زير آب خفه شوند.

چندي پيش نزديك به 100 هزار اصله درخت بلوط كهنسال در آبگيري سد كارون 4 از بين رفت . چندين هزار اصله درخت بلوط قرباني عبور خط لوله گاز در جنگلهاي منطقه حفاظت شده دنا گرديده است.

جنگل های خزر

جنگل های خزری که به جنگل های شمال معروف است یکی از نواحی رویشی پنج گانه ایران محسوب می شود که با مساحت ۸۵/۱میلیون هکتار ( ۱۸۵ هزار کیلومتر مربع ) در نیم رخ شمالی رشته کوه البرز و در استان های گیلان و مازندران و گلستان واقع است و ۱۳ درصد  جنگل های کشور را شامل می شود . این جنگل ها از آستارا در شمال غربی استان گیلان تا گُلی داغ در شرق استان گلستان به طول تقریبی ۸۰۰ کیلومتر و عرض ۲۰ تا ۷۰ کیلومتر امتداد دارد . قدمت جنگل های شمال به بيش از يک ميليون سال قبل برمی گردد و دارای ۹۰ گونه درختی ، ۲۱۱ گونه درختچه ای ، ۱۵۵۸ گونه علفی و بوته ای ، ۳۴۰ گونه پرنده ( ۶۱ درصد پرندگان ایران ) و ۴۷ گونه پستاندار است . درختان مَمْرَز ( ۳۰ درصد )  و  راش( ۶۳/۲۳ درصد ) فراوان ترین گونه های درختی موجود در جنگل های شمال اند و اَنْجیلی (۵۴/۱۰ درصد)، خُرْمَندی (۵/۸ درصد)، بلوط (۶۵/۷ درصد)، تُوسکا (۹/۴ درصد)، پَلَت (۷۳/۲درصد)، شيردار(۵۴/۱درصد)، نَمْدار (۰۳/۱ درصد)، وَن (۴۹/۰ درصد) در رتبه های بعدی قرار دارند . همچنین گونه های با ارزشی همچون سفیدپَلَت ، ’سرْخْدار ، شِمْشاد ، بارانَک ، گیلاس جنگلی ، زَرْبین در این جنگل ها وجود دارد . جنگل های شمال به دلیل تراکم بالای درختان و قابلیت تولید چوبِ بالا ، تنها عرصه جنگلی کشوراست که می توان بارعایت موازین علمی و بدون تخریب جنگل، ازآن چوب برداشت کرد.

جنگل هاي مانگرو

مشخصات مانگرو

مانگروها گروهي از درختان و درختچه هاي اسكلروفيل پهن برگ هميشه سبز هستند كه در باتلاقها و در امتداد كرانه هاي ساحلي در منطقه جزر و مدي (intertidal) ، در نواحي استوايي و زير استوايي و در مصب رودخانه ها (محل برخورد آب شور و شيرين) بين عرضهاي 25 درجه شمالي و 25 درجه جنوبي رويش دارند. اين گياهان در منطقه جزر و مدي واقع هستند جايي كه خاك، رسوبي، ريز دانه ، غرقاب و شور است. در زمان مد تنها تاج اين درختان از سطح آب فراتر قرار مي گيرد اما در زمان جزر تقريباً تمام قسمتها بيرون از آب مي باشند. حدود 110 گونه گياهي به عنوان گياهان مانگرو شناخته شده اند كه تنها تعدادي از آنها از مانگروهاي حقيقي به شمار مي آيند. از گونه هاي مهم مي توان به Avicennia marina (حرا، مانگروي سفيد يا خاكستري) و Rhizophora mangleچندل يا مانگروي قرمز) اشاره كرد. مانگروها حدود 75 درصد رويشهاي ساحلي را در مناطق استوايي و زير استوايي جهان تشكيل مي دهند و در آسيا، آفريقا، آمريكا و استراليا رويش دارند. تنوع گونه اي در گياهان مانگرو در نيمكره شرقي به مراتب بيشتر از نيمكره غربي است به گونه اي كه بزگترين جنگلهاي مانگرو جهان در بنگلادش و هند واقع هستند.
گونه هاي مانگرو از دود مانهاي گياهي غير مانگرو به صورت مستقل و در زمانهاي مختلفي تكامل يافته اند ودر خانواده هاي متنوعي حضور دارند اما همگرايي تكاملي در بسياري از گونه هاي اين گياهان موجب ايجاد راه حلهاي مشابه جهت مقابله با شوري متغير، خاك فاقد اكسيژن و غرقاب (waterlogged) و تابش شديد خورشيد گرديده است. از نظر شرايط اكولوژيكي، زيستگاهي و اقليمي، فاكتورهاي بسياري در درازمدت يا كوتاه مدت برحيات اين گياهان تاثير مي گذارند كه از مهم ترين آنها مي توان به فاكتور هاي: سطح آب، درجه حرارت، شوري، جريانات دريايي، باد و امواج، طوفانها، شيب ساحل، بستر خاك و ناپايداري بستر رشد اشاره كرد . مانگروها نمي توانند در مناطقي كه يخبندان اتفاق مي افتد يا دماي آب به صورت فصلي سرد مي شود دوام بياورند. در برخي مناطق ساحلي، گياهان مانگرو، نوعي منطقه بندي (zonation) را به نمايش مي گذارند كه ناشي از تنوع شرايط زيست محيطي در منطقه جزرومدي و تفاوت ظرفيت تحمل گونه ها در مقابل شرايطي از قبيل سيل و شوري و يا حتي حذف دانه رستهاي آنها توسط شكارگران مي باشد. جنگلهاي مانگرو از اجزاء بسيار پرتوليد در زنجيره هاي غذايي مناطق ساحلي هستند و منبع تامين انرژي مي باشند. گياهان مانگرو براي ديگر موجودات هم در بخش هوايي (تاج) و هم در بخش زير آب پناهگاه ايجاد مي كنند به گونه اي كه تاج، آشياني براي پرندگان متنوع نظير پليكانها است وسيستمهاي ريشه اي منحصر به فرد و بستر آنها، زيستگاهي پيچيده را براي جلبك ها، ماهيها، بي مهرگان دريازي از قبيل اسفنجها و صدفها فراهم مي نمايد. برگهاي مانگروها پس از ريزش توسط قارچها و ديگر تجزيه كنندگان مصرف مي شود.  علاوه بر اهميت غذايي و زيستگاهي، جنگلهاي مانگرو مناطق پست ساحلي را در زمان طوفان و آبلرزه حفاظت مي كنند و به لحاظ جلوگيري از فرسايش حاصل از امواج و ممانعت از انتقال خاك به درون دريا ارزش بسيار دارند. نظير بسياري ديگر از اكوسيستمها، جنگلهاي مانگرو نيز از گزند برنامه هاي توسعه طلبانه بشر در امان نمانده و در بسياري از مناطق، تخريب هاي وسيعي در مناطق ساحلي به منظور استفاده از چوب درختان براي سوخت، تهيه الوار جهت ساخت مسكن يا قايق و حتي توليد عسل صورت پذيرفته است.

مانگروها را مي توان گياهان هالوفيت ناميد. اين گياهان داراي سازگاريهاي فيزيولوژيكي و آناتوميكي جهت رشد در محيطهاي شور هستند.علاوه بر اين در مقابله با اكسيژن و عناصر غذايي كم در خاك، عمل باد و موج و بي ثباتي بستر نيز راهكارهايي را اتخاذ نموده اند. برخي از مانگروها داراي غدد دفع كننده نمك هستند كه اين غدد بر روي برگها مستقر هستند(دو نوع غده نمكي)، برخي ديگر نمك را از طريق ريشه از طريق يك روش اولترا فيلتراسيون دفع مي كنند.به دليل فقدان تبادلات گازي (محيط غرقاب) در بستر رشد، مانگروها بايد ساختارهاي تنفسي ويژه اي را توسعه دهند. يكي از ويژگيهاي بارز مانگروها تشكيل ريشه هاي هوايي است كه به اشكال مختلف صورت مي پذيرد. به عنوان مثال در Avicennia ريشه هاي هوايي به صورت پنماتوفور است كه در واقع نوعي ريشه هوايي است كه از ريشه هايي كه در خاك رشد مي كنند به سمت بالا رشد مي نمايد. اين ريشه ها داراي منافذي هستند كه Lenticel ناميده مي شوند و اكسيژن هوا از طريق اين منافذ به درون گياه وارد مي شود. Rhizophora داراي ريشه هاي هوايي است كه از تنه آن منشا گرفته به سمت پايين رشد يافته ودر خاك مستقر مي شوند. اين ريشه ها علاوه بر ايفاي نقش در تنفس، در استقرار و تثبيت درختان در بستر و هم چنين در برابر عمل امواج كاركرد ويژه اي دارند. به دليل در دسترس بودن محدود آب شيرين در خاكهاي شور، مانگروها ميزان تبخير آب از سطح برگهايشان را از طريق تغيير آرايش برگهاي خود جهت اجتناب از نور شديد آفتاب در نيمروز وهم چنين محدود كردن فعاليت روزنه در برگها كاهش مي دهند. در چنين محيط زيست شوري، مانگروها مكانيسم خاصي را براي كمك به دانه هاي خود توسعه داده اند. بر خلاف بيشتر گياهان كه دانه هاي آنها در خاك جوانه مي زند بسياري از مانگروها زنده زا هستند يعني داراي ويژگي Viviparity مي باشند، به گونه اي كه دانه هاي انها درون ميوه بر روي گياه والد جوانه زده و سپس بر روي خاك افتاده و فرد جديدي را ايجاد مي نمايند.

يكي از جوامع و چهره هاي جالب گياهي ايران جنگلهاي مانگرو هستند كه نواحي ساحلي خليج فارس و درياي عمان قرارگرفته اند . جنگل هاي مانگرو ايران در گستره جذر و مد ، مصب ها و جزاير بين خورها در طول سواحل كشيده شده اند كه به صورت جوامع كوچك و بزرگ گسسته يا پيوسته ديده مي شوند .

جنگلهاي مانگر ايران آخرين حد پراكنش جنگل ها در آسياي جنوب غربي به شمارمي آيد . پراكنش جنگل ها در ايران از شرقي ترين بخش درياي عمان در ايران در خليج گواتر شروع مي شود و با حركت به غرب خليج فارس و زياد شدن عرض جغرافيايي در رويشگاه نايبند در استان بوشهر پايان مي يابد .

جنگلهاي مانگرو در ايران شامل دو گونه اند :

1-                                           Avicennia

2-                                        Rhizophora

 

آمار طبقات جنگل به تفكيك استان ها

جنگل چيست؟

جنگل(Forest) منطقه وسیعی پوشیده از درختان، درختچه‌ها و گونه‌های علفی است که همراه با جانوران وحشی نوعی اشتراک حیاتی گیاهی و جانوری را تشکیل داده و تحت تأثیر عوامل اقلیمی و خاکی قادر است تعادل طبیعی خود را حفظ کند. به عبارتي ديگر، زميني (اعم از خشكي و آبي) است كه عمدتاً از درخت و درختچه همراه با ساير رستني‌هاي خشبي و علفي خودرو پوشيده شده باشد مشروط به آن كه مساحت آن كمتر از نيم هكتار و تاج پوشش درختي آن به طور طبيعي كمتر از پنج درصد نباشد. برخی از فوايد درختان عبارتند از: توليد اكسيژن، جذب گرد و غبار، گاز كربنيك و ديگر گازهای شيميايی موجود در هوا، جلوگيری از نفوذ سر و صدا و تشديد آلودگی‌های صوتی در شهرها. جنگلداري(Forestry) هنر يا علم مربوط به مديريت جنگل‌ها كه شامل ايجاد جنگل از طريق كشت درختان و مراقبت از آنها، حفظ و نگهداري جنگل‌هاي موجود، كاربرد روش‌هاي فني در اصلاح يا احياي جنگل‌هاي مخروبه، بهره‌برداري صحيح از درختان موجود، حفاظت از حيوانات جنگلي،مهندسي جنگل و اقتصاد جنگل مي‌شود.
جنگل‌هاي ايران كه نزديك به 9 درصد از مساحت كشور را تشكيل مي‌دهند، از نظر مديريتي به دو گروه جنگل‌هاي شمال و جنگل‌هاي خارج از شمال تقسيم مي‌شوند. جنگل‌هاي شمال به تمام ناحيه رويشي هيركاني و خزري اطلاق مي‌شود؛ و جنگل‌هاي خارج از شمال نيز در 4 ناحيه رويشي ديگر قرار دارند.

مهندس ساعی

ادامه نوشته

بخش تحقیقات جنگل موسسه

بخش تحقيقات جنگل از ابتداي تأسيس مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع در سال 1347 شروع به كار نمود. تحقيقات اوليه اين بخش با توجه به كمبود منابع جنگلي و چوبي در كشور، بيشتر بر روي مطالعات سازگاري درختان سريع‌الرشد غيربومي (پهن‌برگ و سوزني‌برگ) متمركز بود كه با استفاده از حدود 330 گونه و پرووننس مختلف در نقاط مختلف كشور انجام شد. در حال حاضر با توجه به مناطق اكولوژيك كشور، ديدگاه عمده اين بخش بر نگرش اكوسيستمي استوار است كه در آن لازم است ابتدا به ماهيت وجودي جنگل و سير توالي و تحولي طبيعي توده‌هاي جنگلي پي برد و با حفظ جنگل نسبت به حفظ خاك و عرصه پرداخت. با تغييرات ديدگاهها در كشور و جهان، بخش تحقيقات جنگل نيز تحقيقات خود را بر روي مديريت پايدار جنگلها، جنگلشناسي نزديك به طبيعت، برداشت كمتر از توده‌هاي جنگلي طبيعي و در مقابل توليد چوب از طريق جنگلكاري در عرصه‌هاي تخريب يافته جنگلي و ساير عرصه‌هاي غير جنگلي متمركز نموده است.

گروههاي تحقيقاتي بخش تحقيقات جنگل عبارتند از:
   1- اكولوژي جنگل و جنگل‌شناسي
   2- گروه تحقيقات اندازه‌گيري و مديريت جنگل
   3- گروه تحقيقات جنگلكاري و اصلاح درختان جنگلي
   4- گروه تحقيقات خاك‌شناسي جنگل
   5- گروه تحقيقات بهره‌برداري و مسائل اقتصادي و اجتماعي

همچنين در چارچوب فعاليتهاي بين‌المللي بخش تحقيقات جنگل، گروهي با نام "گروه تحقيقات راش" تشكيل شده كه با اتحاديه بين‌المللي سازمانهاي تحقيقات جنگل (يوفرو IUFRO) همكاري مي‌نمايد

زندگینامه استاد كريم ساعي،

استاد كريم ساعي بنيانگذار علوم نوين منابع طبيعي و تشكيلات جنگلباني ايران يكي از نوابع و نوادر عصر ما به حساب مي‌آيد كه پس از گذشت بيش از پنج دهه هنوز نظرات و كتابهايش مورد استفاده اهل قلم علوم جنگل و منابع طبيعي قرار مي‌گيرد.

در سال 1289 هجري شمسي در شهر مقدس مشهد پا به عرصه وجود گذاشت. پدرش كه به كار تجارت مشغول بود و با ممالك آسيائي و روسيه داد و ستد مي‌كرد نام وي را كريم نهاد. در ايامي كه كريم ساعي هنور سن و سالي نداشت پدرش به قصد تجارت راهي ديار تركستان شد ولي هرگز از اين مسافرت برنگشت. انتظار بي‌ثمر بود و اميدها به نوميدي ختم شد و سرانجام همه از مراجعت پدر قطع اميد كردند. از اين پس كريم ساعي خود را براي مشكلات بزرگي كه روزگار براي او رقم زده بود آماده مي‌كرد. وي فردي حساس بود ولي رنج بي‌پدري را از همه پنهان مي‌كرد و دردها را در قلب خود فرو مي‌ريخت و شتاب آلود به سوي آينده مي‌شتافت.

پراکنش جنگل ها

پراکنش جنگل ها در تمام نقاط كره زمین يكسان نیست.اصولا براي ايجاد جنگل ها در يك منطقه¸شرایط زیست محيطي خاصی مورد نیاز است.این شرایط عبارتند از حرارت و رطوبت كافي.منظور از حرارت كافي براي پیدایش جنگل در يك منطقه وجود حداقل 2 ماه گرم در سال است¸كه به مدت 60 روز درجه حرارت روزانه بطور متوسط از 10 درجه بالاتر باشد.وجود رطوبت كافي يعني بارندگی به مقدار كافي نيز ضرورت دارد كه براي رشد جنگل خوب حداقل به 600 ميلي لیتر بارندگی در سال نیاز وجود دارد و از این مقدار حداقل نيمي از آن باید در دوره رشد گياهي يعني دوره گرم سال(بهار و تابستان)ریزش كند.بطور مثال مناطق شمالی کشور ما این شرایط را دارند و به همين دلیل ما از آستارا در غرب گیلان تا جنگل گلستان در شرق استان گلستان جنگل هاي انبوه پهن برگ راش و بلوط داریم.حال چنانچه میزان بارندگی سالانه بین 300 تا 600 ميلي لیتر باشد جنگل ها به اصطلاح كم پشت يا تنک(مثل اکثر جنگل هاي منطقه زاگرس در غرب و جنوب غرب کشور) ظاهر مي شوند.جنگل هاي كويري با گونه هايي مثل تاغ و گز قادرند حتي با بارندگی 100 تا 200 ميلي لیتر در سال ظاهر شوند.این جنگل ها¸دیگر قدرت تولید زياد چوب را نداشته و بیشتر از نظر حفاظت خاك و جلوگیری از فرسایش اهمیت دارند.

در مناطق استوايي حرارت كافي در تمام طول سال وجود دارد و میزان بارندگی سالانه اکثرا بیش از 2 هزار ميلي لیتر است و این امتیاز سبب پیدایش جنگل هاي انبوه و غني از گونه هاي مختلف درختی مي شود.
به طور كلي در كره زمین دو نوار جنگلی مهم وجود دارد:نوار جنگلی استوايي كه بیشترین تمرکز این جنگل ها در آمريكاي جنوبی(برزیل)¸آفریقای غربی و مركزي(کنگو)و آسياي جنوب شرقی(اندونزی) است و نوار جنگلی دیگر كه جنگل هاي سوزنی برگ مناطق سرد را در نیمکره شمالی در بر مي گیرد و شامل کشور هاي کانادا¸اسکاندیناوی و روسیه(سیبری) است.این جنگل ها از نظر تولید چوب هاي صنعتی و خمیر کاغذ و مقوا اهمیت دارند.در مقابل¸جنگل هاي استوايي از نظر تنوع زیستی و ژنتيكي و گیاهان دارويي اهمیت دارند و نقش این جنگل ها در اقلیم كره زمین(بادهای پاسات)در حال افزايش است.امروزه حفاظت از تنوع زیستی در جنگل ها¸ استفاده از اطلاعات ژنتيكي و خواص دارويي گیاهان جنگلی و حفظ تعادل زیستی بین گیاهان و جانوران وحشی جزو اهداف كلي کشور هاي جهان است كه بعد از کنفرانس "ريودوژانيرو" در سال 1992 کنوانسیون هاي مختلف را امضا كرده اند و مي کوشند با مديريت صحیح از جنگل هاي دنیا چه از طریق حفاظت و چه از طریق بهره برداری به روش هاي همگام با طبیعت شرایط لازم و كافي را براي توسعه پایدار در اکوسیستم هاي طبيعي به وجود آورند.